Cumartesi, Temmuz 31, 2021

Okul Öncesi Dönem İşitme Engelli Çocuklarda Müzik Eğitiminin Sözel Açıklama Becerilerine Etkisi (Yrd. Doç. Dr. Tülin Malkoç-Funda Ceylan)

 

“Özürlü ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından oluşturulan Ulusal Özürlüler Veri Tabanında kayıtlı ve
Türkiye Cumhuriyeti sınırları dahilindeki hanelerde yaşayan ve sağlık raporunda en az %20 özür oranına sahip
olduğu bildirilen 280.014 özürlü fert saptanmıştır. Araştırmada, kurumsal alanda yaşayan özürlü fertler kapsam
dışı tutulmuştur (Kurumsal alan olarak; yaşlılar evi, huzur evleri, yurt, hapishane, askeri kışla, hastane, otel ve
çocuk yuvaları alınmaktadır)”.

Ulusal Özürlüler Veri Tabanına kayıtlı özürlülerin % 29,2’si zihinsel özürlüler, % 25,6’sı süreğen hastalığı olan
özürlüler, % 8,8’i ortopedik özürlüler, % 8,4’ü görme özürlüler, % 5,9’u işitme özürlüler, % 3,9’u ruhsal ve
duygusal özürlüler, % 0,2’si dil ve konuşma özürlüler ve % 18’i birden fazla özüre sahip olanlardır. Kayıtlı
özürlülerin % 58,6’sı erkek, % 41,4’ü kadındır. http://www.tuik.gov.tr adresinden edinilmiştir. Bu verilere
bakıldığında engelli bireylerin sayısı azımsanamayacak kadar çoktur. Ülkemizde özellikle son yıllarda engelli
bireylerin yaşamını kolaylaştırıcı eylemler faaliyete geçirilmektedir. Bu faaliyetlerden en önemlisi şüphesiz ki
eğitimdir. Tıpkı normal bireylerde olduğu gibi engelli bireylerde de eğitim kaçınılmaz bir etkinliktir. Engelli
bireylerin de normal insanlar gibi kendilerini geliştirebilmeleri, yaşam standartlarını yükseltebilmeleri,
geçimlerini sağlayabilecek bir işte çalışabilmeleri için eğitim almaları şarttır.

İnsanların iyi bir eğitim alabilmeleri için gerekli olan, sözel ifadeleri algılayabilmelerinde ve ifade
edebilmelerindeki en büyük gereksinim işitme duyusudur. İşitme duyusundan yoksun olan birey, öğrenmede,
zihinsel faaliyetleri gerçekleştirebilmede ve sözel ifadelerde yetersiz kalacaktır. Bu yüzden işitme engelli önemli
bir sorundur.

İşitme engeli İşitmenin gerçekleşebilmesi için gerekli olan koşulların sağlanamaması sonucu ortaya çıkar . İşitme
engeli çok hafif dereceden çok ileri derecelere kadar farklılıklar gösteren işitme yetersizliğidir. Diğer bir değişle;
bireyin işitme duyarlılığının,onun gelişim, uyum özellikle de karşılıklı iletişimindeki görevlerini yeterince yerine
getirememe halidir. İşitme engelinin derecesi ya da tipi ne olursa olsun, kişinin sadece lisan ve konuşma
gelişimini değil, zihin, sosyal ve duygusal gelişimini de etkilemektedir (Belgin ve Darıca, 1996, s. 5-6).

İşitme engelli çocukların lisan, konuşma gelişimi, zihinsel, sosyal ve duygusal gelişimlerinin mümkün olduğu
kadar az etkilenmesi için eğitime mümkün olduğu kadar erken başlamak gerekmektedir ve bu çocuklara verilen
eğitimler multi disipliner yaklaşımlarla da desteklenmelidir. Araştırmaya konu olan müzik eğitimi ile ilgili olarak,
İşitme engelli çocuklarda genellikle işitme kalıntıları bulunmakta, kullandıkları cihazlar sayesinde işitme eylemi
gerçekleştirilebilmektedir ve bu çocuklarda normal çocuklar gibi müziği hissedebilmekte ve hissedebildikleri
oranda tepkiler verebilmekte, müziğe eşlik edebilmekte ve enstruman çalabilmektedirler.

Yapılan araştırmalar müzik eğitiminin işitme engelli çocuklarda dikkat becerilerini geliştirdiğini (Malkoç ve
Ceylan, 2011) sosyal gelişimi, bedensel gelişimi, zihinsel gelişimi desteklediğini ortaya çıkarmıştır (Karşal ve
Malkoç, 2011). Buradan hareketle bu araştırmada 20 işitme engelli çocukla çalışma yapılmış ve “ Okul Öncesi
Dönem İşitme Engelli Çocuklarda Müzik Eğitiminin Sözel Açıklama Becerilerine Etkisi” incelenmiştir.

Hipotez

Müzik eğitimi işitme engelli çocukların “Sözel Açıklama Becerileri”ne etki etmektedir.

Önem

Bu araştırmanın Üniversitelerin Müzik Eğitimi, Okul Öncesi, Özel Eğitim ve İşitme Engelliler Öğretmenliği
bölümlerinde okuyan öğrencilere bu alanlarda çalışan araştırmacı ve eğitimcilere, program geliştirme
çalışmalarına katkı sağlayacağı, İşitme Engelliler ile ilgili yapılacak yeni araştırmalara imkan ve katkı sağlayacağı
umulmaktadır.

Sayıltılar

Araştırma evreninden seçilen örneklem evreni temsil edebilecek yeterlik ve niteliktedir, “Sözel Açıklama
Becerileri” ölçülebilir bir kavramdır.

Sınırlılıklar

1-Zaman açısından 2010-2011 eğitim- öğretim yılı ile,
2-Örneklem açısından İstanbul Ataşehir’de bulunan Türkiye İşitme ve Konuşma Rehabilitasyon Merkezine
devam eden 20 işitme engelli çocuk ile,
3- Ölçme aracı açısından, “Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeği”nin “Sözel Açıklama Becerileri” (7 madde) ile ,
4-Uygulama açısından, 16 haftalık müzik eğitimi programı ile sınırlıdır.

YÖNTEM

Araştırmanın Modeli

Araştırma Deneme modelindedir. “Deneme modelleri, neden- sonuç ilişkilerini belirlemeye çalışmak amacı ile,
doğrudan araştırmacının kontrolü altında, gözlenmek istenen verilerin üretildiği araştırma modelleridir”
(Karasar, 2009,s . 87).

Araştırma gerçek deneme modellerinden öntest- sontest kontrol gruplu model ile gerçekleştirilmiştir. Öntestsontest
kontrol gruplu modelde, yansız atama ile oluşturulmuş iki grup bulunur. Bunlardan biri deney, diğeri
kontrol grubudur. Her iki grupta da deney öncesi ve deney sonrası ölçmeler gerçekleştirilir (Karasar,2009, s. 97).

Çalışma Grubu

Araştırmanın çalışma grubunu İstanbul Ataşehir’deki Türkiye İşitme ve Konuşma Rehabilitasyon Merkezine
devam eden 5-6 yaş grubundaki 20 işitme engelli çocuk oluşturmuştur.

20 işitme engelli çocuk Deney ve Kontrol grubu olmak üzere 10’ar kişiden oluşan iki gruba ayrılmıştır. Deney
grubunu oluşturan çocuklara 16 hafta boyunca müzik eğitimi uygulanmış, kontrol grubunu oluşturan çocuklara
ise müzik eğitimi uygulanmamıştır.

Veri Toplama Araçları

Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeği (SBDÖ) (4-6 Yaş) Sosyal etkileşimi arttırmak için önemli olan becerileri
ölçmeyi amaçlayan Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeği (4-6 Yaş) Avcıoğlu, 2003 tarafından geliştirilmiştir.
Beşli dereceleme seklinde oluşturulmuş likert tipi bir ölçektir. SBDÖ, 4 ile 6 yaşlarındaki çocukların sahip olması
gereken Sosyal Becerileri içermektedir. Ölçekte beceriler 9 kategori altında toplanmıştır. Bunlar; Kişiler Arası
Beceriler (KB), Kızgınlık Davranışlarını Kontrol Etme Becerileri (KDKEB) Akran Baskısı İle Başa Çıkma Becerileri
(ABBÇB), Kendini Kontrol Etme Becerileri (KKEB), Sözel Açıklama Becerileri (SAB),Sonuçları Kabul Etme Becerileri
(SKEB), Dinleme Becerileri (DB), Amaç Oluşturma Becerileri (AOB) ve Görevleri Tamamlama Becerileridir (GTB).
SBDÖ 62 madde ve 9 alt ölçekten oluşan bir ölçme aracıdır. Alt ölçekler; KB 13, KDKEB 8, ABBÇB 9, KKEB 10, SAB
7, SKEB 4, DB 5, AOB 3, ve GTB 3, maddeden oluşmaktadır. Maddelerin tamamı olumlu yönde düzenlenmiştir.
Maddelere verilen tepkiler “her zaman yapar”, “çok sık yapar”, genellikle yapar”, “çok az yapar” ve “hiçbir
zaman yapmaz” seklinde derecelendirilmiştir. “Her zaman yapar” cevabı 5, “hiç bir zaman yapmaz” cevabı 1
puan almaktadır. Düşük puan, sosyal becerilere yeterince sahip olunmadığını, yüksek puan ise sosyal becerilere
sahip olunduğunu göstermektedir. Ölçekten alınabilecek en düşük puan 62 iken, en yüksek puan 310 puandır.
Alt ölçeklerden ise; KB’den en az 13 en çok 65, KDKEB’den en az 8 en çok 40, ABBÇB’den en az 9 en çok 45,
KKEB’den en az 10 en çok 50, SAB’den en az 7 en çok 35, SKEB’den en az 4 en çok 20, DB’den en az 5 en çok 25,
AOB’den en az 3 en çok 15, ,GTB’den en az 3 en çok 15 puan alınabilmektedir (Avcıoğlu, 2003, akt;Vural,2006).
Ölçeği cevaplayacak olanlar, ölçekte yer alan ifadeyi okuduktan sonra değerlendirmesini yaptıkları çocuğun
sahip olduğu sosyal becerilerin karsısındaki duruma uygun olanını işaretlerler. Gözleme olanağı bulamadıkları
beceriyi bos bırakırlar(Vural,2006).

Bu araştırma da Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeğinin “Sözel Açıklama Becerileri (SAB)” alt boyutu
kullanılmıştır. “Sözel Açıklama Becerileri” ölçeği 7 maddeden oluşmaktadır.

Uygulama
Deney Grubuna Uygulanan İşlemler

1- Ön- test (SAB)
2- 16 Haftalık Müzik Eğitimi Programı
3- Son- test (SAB)
Sözel Açıklama Becerileri Testi (SAB) Türkiye İşitme ve Konuşma Rehabilitasyon Merkezindeki 20 çocuğa eğitim
veren okul öncesi öğretmeni tarafından doldurulmuştur.

Müzik Eğitimi Programının Uygulanması
Deney grubunda yer alan öğrencilere toplam 16 hafta boyunca haftada 8 saatten oluşan müzik eğitimi programı
uygulanmıştır.

Kontrol Grubuna Uygulanan İşlemler
1- Ön- test (SAB)
2- Kontrol Grubuna herhangi bir müzik eğitimi programı uygulanmamıştır.
3- Son- test (SAB)

Verilerin Çözümlenmesi Ve Yorumlanması
Araştırmadaki Deney ve Kontrol gruplarının 10’ar kişi olması dolayısıyla fark analizlerinde non-parametric
teknikler kullanılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde Mann Whitney U Testi, Wilcoxon İşaretlenmiş Mertebeler
Testi kullanılmıştır.

BULGULAR

Kontrol grubu ve Deney grubunda bulunan öğrencilerin Sözel Açıklama Becerileri (SAB) Testi’nden almış
oldukları puanlar incelendiğinde en düşük ortalamanın Kontrol Grubu sontestinde 13.70, en yüksek ortalamanın
ise 27.00 ile Deney Grubu sontest puanlarında alındığı görülmektedir. Deney ve Kontrol gruplarının 10’ar kişi
olması dolayısıyla fark analizlerinde non-parametric teknikler kullanılmıştır.

Deney ve Kontrol gruplarında bulunan öğrencilerin Sözel Açıklama Becerileri Testinden aldıkları öntest puanları
arasında anlamlı bir farklılık bulunamamıştır (z=1.52, p>0.05).

Kontrol Grubunda bulunan öğrencilerin Sözel Açıklama Becerileri Testi Öntest-Sontest Puanları arasında yapılan
Wilcoxon İşaretlenmiş Mertebeler Testi sonucunda iki test puanları arasında anlamlı bir farklılık bulunamamıştır
(z=0.85, p>0.05).

Deney Grubunda bulunan öğrencilerin Sözel Açıklama Becerileri Testi Öntest-Sontest Puanları arasında yapılan
Wilcoxon İşaretlenmiş Mertebeler Testi sonucunda iki test puanları arasında. sontest lehine anlamlı bir farklılık
bulunamamıştır (z=2. 18. p<0.01).

Deney ve Kontrol gruplarında bulunan öğrencilerin Sözel Açıklama Becerileri Testinden aldıkları sontest puanları
arasında Deney grubu lehine anlamlı bir farklılık bulunamamıştır (z=3.34. p<0.001).

Deney grubunun öntest ve sontest puanları arasında ve deney ve kontrol gruplarının sontest puanları arasında
anlamlı farklılık bulunması, deneyin başarılı olduğu sonucunu ortaya çıkarmaktadır.

TARTIŞMA VE SONUÇ

İnsanların sağlık, eğitim gibi sosyal hizmetleri alabilmeleri, toplumun bir parçası olabilmeleri için sözel iletişim
kurmaları gerekmektedir. Şüphesiz ki sadece işaret dilini kullanan ve hiç sözel iletişim kuramayan bir birey
toplumdaki insanların çoğuyla iletişime geçemeyecek ve sosyalleşemeyecektir. Bu araştırma deneysel yöntemle
gerçekleştirilmiştir ve gerçekleştirilen deneyin sonucuna göre Deney grubunun öntest ve sontest puanları
arasında, deney ve kontrol gruplarının sontest puanları arasında anlamlı farklılık bulunması, deneyin başarılı
olduğu sonucunu ortaya çıkarmaktadır. Buna göre; Müzik Eğitimi Sözel Açıklama Becerilerini Destekleyebilecek
bir yöntem olabilir ve bu amaçla kullanılabilir.

Öneriler

1.Engelli çocuklara verilecek eğitim için her kurumda eğitim programları tekrar ele alınarak düzenlenmeli,
2. Üniversitelerde Özel Eğitim Bölümleri’nin programları yeniden düzenlenerek müzik eğitimi alabilecekleri özel
çalışmalar yapılmalı,
3.Üniversitelerde Müzik Eğitimi Bölümlerinde programlar yeniden düzenlenerek ele alınmalı ve engelliler için
teorik derslerin yanı sıra uygulamalı dersler de programa konulmalı,

4.İşitme engelli okullarda müzik eğitimi verecek olan öğretmenler, özel eğitim çalışmaları yapmış, işitme
engellilerin yapısını iyi bilen kişiler arasından atanmalı,
Şu anki varılan durum söz konusu olduğunda;
5. İşitme engelliler okulunda müzik eğitimi veren öğretmenler için seminer programları düzenlenmeli, okullarda
uygulanan eğitim öğretim programları için yapılacak çalışmalar ele alınıp yeniden düzenlenmeli,
6.Öğretmenler ve aileler beraberce eğitime alınmalı, seminerler düzenlenmeli, müzik eğitiminin ne kadar
geliştirici olduğu ailelere benimsetilmeli,
7.Psikolog, öğretmen işbirliği içersinde müzik desteği ile çocuklara eğitim verilmeli (çünkü çoğu işitme engelli
çocuk özgüvenini yitirmiş psikolojik olarak kendini yetersiz görmektedir),
8.İşitme engelli çocuklar için özel görsel müzik eğitimi programları hazırlanmalı,
9.İşitme engelli çocukların, duyma becerisi olan çocuklarla bir arada olabilecekleri ve eğitim alabilecekleri özel
görsel müzik eğitimi programları hazırlanmalı,
10.İşitme engelli çocuklarla yapılan müzik çalışmaları faaliyetlerle sunulmalı, toplumun işitme engelliler
üzerindeki bakış açısı değiştirilmeli,
11.Müzik eğitimi için, özel müzik eğitimi programı hazırlanırken, görsel müzikli oyunlar hazırlanmalıdır,
çocukların yaratıcı yeteneklerini geliştirecek program hazırlanmalıdır.
12.Araştırma planlanıp, sonuçlandırılmasına kadar geçen süre içinde karşılaşılan sorunlar ve ilgili literatür
incelemeleri göz önüne alındığında konuya ilişkin ileride yapılacak araştırmalara ve uygulamalara yönelik şu
öneriler getirilebilir;
13.İşitme engelli bireyler için hazırlanan eğitim programlarında müzik terapi ile çocukların sosyal becerilerinin
artırılmasına destek sağlanmalıdır.
14. İşitme engelli çocukların eğitim öğretim programlarında, çocukları işiten çocuklarla bir arada bulunduran ve
belirli faaliyetleri birlikte yapmalarına sebep olacak eğitim programları düzenlenmelidir.
Not: Bu çalışma 26-28 Nisan 2012 tarihlerinde Antalya’da 46 Ülkenin katılımıyla düzenlenmiş olan “3rd
International Conference on New Trends in Education and Their Implications”da sözlü bildiri olarak sunulmuş
olup, “Journal of Research in Education and Teaching” Bilim Kurulu tarafından yayınlanmak üzere seçilmiştir.

KAYNAKÇA

Avcıoğlu, H. (2003). Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeği, Sözel Açıklama Becerileri Boyutu.
Belgin,E., Darıca,Nç (1996). İşitme Engelli Çocukların Erken Tanısında ve Eğitiminde Aileye Öneriler. Milli Eğitim
Bakanlığı Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
Karşal,E. Malkoç,T. (2011). Okulöncesi Dönemi İşitme Engelli Çocuklarda Müzik Eğitimi. B- Tipi/ Çok Disiplinli
Araştırma Projesi. Marmara Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Komisyon Başkanlığı.
Malkoç,T. (2011) Okul Öncesi Dönem İşitme Engelli Çocukların Müzik eğitimi Etkinliklerinde Dikkat Eksikliğini
Geliştirme Becerisine Ait İnceleme. 2nd International Conference on New Trends in Education and Their Implications 27-29 April, 2011 Antalya-Turkey www.iconte.org Siyasal Kitabevi, Ankara, Turkey, 2011 ISBN: 978-605-5782-62-7
Özürlülerin Sorun ve Beklentileri Araştırması, 2010.
http://www.tuik.gov.tr/MetaVeri.do?tb_id=5&ust_id=1 adresinden edinilmiştir.
Türkiye Özürlüler Araştırması, 2002 .
http://www.tuik.gov.tr/MetaVeri.do?tb_id=5&ust_id=1 adresinden edinilmiştir.
Vural, D.,E. 2006. Okul Öncesi Eğitim Programındaki Duyuşsal ve Sosyal Becerilere Yönelik Hedeflere Uygun
Olarak Hazırlanan Aile Katılımlı Sosyal Beceri Eğitim Programının Çocuklarda Sosyal Becerilerin Gelişimine Etkisi.

HABERLER
HABERLER

Cevap Bırakın

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz