Kapat

Ebubekir Hâzım Tepeyran (Hayatı)

Anasayfa
-----SANAT KÜTÜPHANESİ----- Ebubekir Hâzım Tepeyran (Hayatı)

Roman ve öykü yazarı. 1864’te Niğde’de dünyaya geldi. 5 Haziran 1947’de İstanbul’da yaşama veda etti. Sahrayıcedit Mezarlığı’nda toprağa verildi. Niğdeli Murat Paşa soyundan, Niğde tahrirat müdürü Hasan Efendi’nin oğlu. Şair-yazar Oktay Akbal torunudur. Niğde’de halk arasında “Tepeyran” denilen, Yenice mahallesindeki “Tepeviran” semtinde doğduğu için bu ismi soyadı olarak aldı.

Niğde Rüştiyesi’ni bitirdikten sonra özel dersler alarak Arapça ve Farsça okuyan Ebubekir Hazım Tepeyran, bu sırada Fransızca öğrendi. Niğde’de katiplikle başlayan memuriyet hayatı Konya ve Kastamonu’da Mektupçu Mümeyyizliği ile sürdü. 1891’de İzmir Mektupçusu, daha sonra da Dedeağaç Mutasarrıfı oldu. Bu görevi Mısır valiliği, Şuray-ı Devlet azalığı, Manastır ve Bağdat valilikleri izledi. Meşrutiyet’in ilanından sonra sırası ile Sivas ve Ankara valiliği, İstanbul şehreminliği, Hicaz ve Beyrut valiliği, Şuray-ı Devlet Mülkiye ve Maarif Dairesi Reisliği ile Bursa valiliği görevlerinde bulundu. Tepeyran, mütareke yıllarında iki kez iki kez Dahiliye Nazırı olmuş, Damat Ferit döneminde Bursa valisi ve Dahiliye Nazırı iken Kuva-yi Milliye’ye yardım ettiği suçlamasıyla Divan-ı Harbe verilmiş, idama mahkum edilmiş, sonra cezası müebbet küreğe çevrilmiştir. Tevfik Paşa sadrazam olunca, hüküm Askeri Temyiz Mahkemesince bozuldu ve serbest kalan Ebubekir Hâzım Tepeyran, gizlice Anadolu’ya geçti. Ankara hükümetince önce Sivas, sonra Trabzon valiliğine getirildi. Tahkik ve Tetkik Heyeti başkanlığı yaptı. 1923-27 ve 1939-41 yıllarında Niğde milletvekili olarak TBMM’de bulundu.

Edebiyat hayatına şiirle başladı, ilk şiirlerini mektupçu Nâzım Bey’in teşvikiyle Konya vilayet gazetesinde yayımladı. Daha sonra bu şiirlerin içerik olarak bazı çevrelerce eleştirilmesi üzerine şiiri bıraktı (1932’de bir şiir kitabı yayımlamışsa da başarılı bulunmamıştır). Ülkenin çeşitli yerlerinde uzun süre yönetici olarak görev yapan Tepeyran gözlemlerini öykü tarzında değerlendirerek Eski Şeyler adı altında yayımladı. Yazarın Türk edebiyatında tanınmasını asıl sağlayan Küçük Paşa adlı romanı edebi değerinden çok konusuyla dikkat çeker. Ebubekir Hazım’ın tek romanı olan Küçük Paşa, Kara Bibik’ten sonra köyü ve köylüyü edebiyatımıza sokan ikinci romandır. Uzun yıllar süren memurluk yıllarının gözlemleri sonucu yazılan bu roman, roman tekniği açısından belli bir çizgiyi aşamamış olsa da, Türk edebiyatında köy romanının gelişim sürecinde önemli bir yer tutar. Yazar, öykülerinde ise Servet-i Fünun etkisinden sıyrılamamış, daha çok bireysel temaları işlemiştir. Türkçe ve Fransızca şiirleri (Kar Çiçekleri) ile makaleleri de basılan Tepeyran, anı türünde de eserler vermiştir.

ESERLERİ

Şiir:

  • Les Fleurs Dégénérés, 1. c., İst.: Imprimerie Millî Medjmoua, 1931
  • Kar Çiçekleri, İst.: Millî Mecmua Mtb., 1932

Öykü-Roman:

  • Eski Şeyler, İst.: Ahmet İhsan ve Şürekâsı Matbaacılık Osmanlı Şirketi, 1326/1910
  • Küçük Paşa, İst.: Ahmet İhsan ve Şürekâsı Matba acılık Osmanlı Şirketi, 1326/1910 (yb İst.: İnkılâp, 1946

Anı:

  • Ebubekir Hâzım Tepeyran Hatıraları, (“Canlı Tarihler” dizisinin 1. kitabı) İst.: Türkiye, 1944 (2. bas. Hatıralar, haz. Faruk Ilıkan, İst.: Pera, 1998)
  • Zalimane Bir İdam Hükmü, İst.: İnkılâp, 1946
  • Belgelerle Kurtuluş Savaşı Anıları, (haz. Sadi Borak) İst.: Çağdaş, 1982

Diğer:

  • İdari-İçtimai Sanihat, Beyrut: Vilayet Mtb., 1331/1915.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir